Türkiye CUMHURİYET Merkez Bankası

Evet, Türkiye CUMHURİYET Merkez Bankası (yani TCMB) özel kanunla kurulmuş bir Anonim Şirket’tir.

Dikkat! CUMHURİYETİ değil CUMHURİYET.

Yani sonunda İ yok.
Bahsedilen özel kanun 1211 sayılı kanundur.

Peki, bu özel şirketin ortakları kim?

Yüzde sekseni devlete ait (%55 Hazine, %20 Ziraat Bankası, %5 TCMB Sandığı(Mervak)).

Kaynak: http://www3.tcmb.gov.tr/yillikrapor/2015/files/tr-full.pdf  (sayfa 86’ya bakınız.)

Ziraat Bankası’nın tamamı da Hazine’ye aittir.

Yani Banka Meclisi’ni devlet belirler.

TCMB Başkanı’nı ise Bakanlar Kurulu yani Hükümet atar.

Geriye kalan yüzde yirmiye sahip esrarengiz! kişiler ne tür menfaatler elde edebilirler?

Banka meclisinin seçiminde ve başkan atamasında, yani yönetimde hiç bir etkileri yok.

Ekonomik anlamda bir menfaatleri var mı?

Evet var.

Bu esrarengiz! yüzde yirmi her yıl banka karından ne kadar kar payı alıyorlar biliyor musunuz?

Tam tamına 600 TL.

Yanlış yazmadım, altıyüz TL.

Yaklaşık yarım aylık asgari ücret.

Geriye kalan dağıtılan karın tamamını Hazine alır. (1211 sayılı kanun, Madde 60)

Kaynak: http://www3.tcmb.gov.tr/yillikrapor/2015/files/tr-full.pdf  (sayfa 88’e bakınız.)

Neymiş?

Cumhuriyeti değil, Cumhuriyet olmasının hiçbir önemi yokmuş.

Çünkü hem yönetim hem de kar devlete aitmiş.

Sahipleri belli değil demek doğru değilmiş. Çünkü sahipleri belliymiş.

Gelelim ikinci mevzuya.

TCMB para basar, bu paraları da bankalara verir, bankalar da daha yüksek faizle! devlete borç verir.

Bugün itibariyle TCMB yüz milyar TL bankalara para veriyor.

Bu para yaklaşık yüzde dokuz civarında faiz karşılığında veriliyor.

Bunun yaklaşık yarısı bir haftalık vade ile ve devlet tahvili karşılığında veriliyor.

Diğer yarısı ise gecelik vadeli olarak veriliyor.  

Yani bir hafta sonra belki yüzde on beş faiz isteyebilir.

Ya da hiç vermeyebilir.

Ya da gecelik faiz oranını artırabilir ya da hiç vermeyebilir.

Peki, banka kısa vadeli TCMB’den aldığı bu parayı devlete nasıl satıyor.

Ortalama yüzde on faizle.

Ama bir yıldan fazla vade ile.

Hatta aldığı paranın yaklaşık üç katı miktarda.

Gecelik ya da bir haftalık vade ile yüzde dokuzdan aldığı parayı, yüzde on’dan bir yıldan daha uzun vade ile devlete satıyor.

Elde ettiği karın yüzde otuz beşini de devlete vergi olarak verir.

Eğer TCMB bankaları fonlamayı azaltır ya da keserse, banka yüzde 12 hatta yüzde 13 faizle topladığı mevduatla finanse eder devlete verdiği borç parayı.

Yani banka bu işten para kazanmayı bırak, tam tersi zarar eder.

Maksat bir sistemi ya da kişileri savunmak değil.

Adil olmak.

Yanlış biliyorsam doğrusunu dinlemeye hazırım.

Bir de havadan para yaratma mevzusu var.

Banka topladığı mevduata faiz öder, toplanan bu mevduatın yüzde doksanını da faiz karşılığında kredi olarak verir. Ne var bunda.

Verdiği kredi tekrar banka sistemine girerse ona da faiz verip, kredi olarak satar.

Banka kendi özkaynağını, topladığı mevduatı, TCMB’den aldığı paraları, yurtdışından aldığı sendikasyonları bir havuzda toplar, bunun maliyeti üzerine 3-5 puan koyarak kredi verir.

Kısa vadeli elde ettiği kaynakları, daha uzun vadede kredi olarak verir.

Babanın oğluna borç para vermediği bu devirde, banka milyonlarca kişiye kredi verir, bunun tahsilat riskini üstlenir. Bu sayede ekonomi de canlanır.

Ticaret yapma özürlü, finans yönetimini bilmeyen, kasasına para girer girmez bununla kat, yat, lüks araba alan girişimcilere! kredi veren bu kurumlara haksızlık etmemek te lazım.

Şu sıkıntılı günlerde piyasayı döndüren, ticaretin devam etmesine katkıları olan yine bu kurumlardır.

Kendileri yüzde on civarında para kazanırken, mevduata yüzde 13 faiz veren yine bu kurumlar.

Elden aldığını, ele satıyor diyebilirsiniz.

Ama 290 milyar TL sermayelerini de riske atıyorlar.

Merkez bankasında şu kadar döviz rezervi var derken, bu dövizin 80 milyar doları bankalara ait. Bankaların yıllık yüzde 3-4 hatta bugünlerde yüzde 6 civarında faiz karşılığında borçlandıkları bu dövizleri TCMB, yıllık yüzde 0,5 faiz karşılığında ABD tahvillerine yatırıyor.  Geri kalan 30-40 milyar dolar civarındaki miktar ise merkez bankasına ait.

Sadece 2015 yılında 2.350.350.777 TL kurumlar vergisi ve 9.303.012.520 TL de kar payı olmak üzere toplam 11.653.363.297 TL (yaklaşık 4 milyar USD) hazineye para aktarmıştır.

Topladığı mevduata ya da borçlandığı tutarlara TL bazında yüzde 10-12, dolar bazında yüzde 4-6 oranında faiz öderken, merkez bankasına yatırdığı zorunlu karşılık tutarlarına çok cüzi bir miktar faiz ödenmektedir. Yani zorunlu karşılıktan dolayı katlandıkları büyük bir miktar faiz maliyeti vardır.

Bu yazının kaleme alınmasının sebebi; TCMB konusunda monolog değil, diyalog ortamının oluşmasını istemektir.